♠︎

Pasiyans Atölyesi

Kendi desten · Kendi masan · Kendi zamanın

Pasiyans

Ad, Fransızca patience, yani “sabır” sözcüğünden gelir. Kâğıtla tek başına oynanan her türlü dizilişin ortak adıdır ve iki yüz yılı aşkın bir geçmişi vardır.

Burası bir oyun sitesi değil, bir öğrenme masası. Kuralı burada öğren, ekranı kapat, kendi desteni karıştır.

Yüzlerce pasiyansın kuralı, ipuçları ve tarihi Türkçe olarak burada. Deneme masası ilk eli birlikte açmak için; asıl oyun senin masanda.

01 — Gerekçe

Neden kartla?

Ekranda oynanan bir el de güzeldir, ama elde tutulan bir deste başka bir şey yapar. Araştırmalar telefonsuz, kendi seçtiğin ve zihni çalıştıran sessiz bir uğraşın neler kazandırabileceğine dair ipuçları veriyor.

♠︎

Telefon uzakta, zihin masada

Telefonun yalnızca yakında durması, hiç bakılmasa bile kullanılabilir zihinsel kapasiteyi azaltıyor. Telefonunu başka odaya bırakanlar testlerde daha iyi sonuç aldı.

Ward, Duke, Gneezy ve Bos, 2017

♥︎

Seçilmiş yalnızlık sakinleştirir

Kısa ve kendi seçtiğimiz bir yalnızlık, kaygı gibi coşku gibi yüksek uyarılmış duyguları yatıştırıyor; kişi okuma gibi bir uğraşla meşgulken de.

Nguyen, Ryan ve Deci, 2018

♦︎

Kartla sayı öğrenilir

Sayılı kartlarla dört kısa oturum oynayan okul öncesi çocukların rakam tanıma becerisi gelişti; kazanım sekiz hafta sonra da sürüyordu.

Scalise, Daubert ve Ramani, 2020

♣︎

Uğraşan zihin

İki büyük yaşlılık çalışmasında kart ve benzeri oyunları sık oynayanlarda bilişsel düşüş daha yavaş, demans riski daha düşük bulundu.

Altschul ve Deary, 2020 · ASPREE, 2023

Not: Bu çalışmaların çoğu bir ilişki gösterir, neden-sonuç değil. Pasiyans bir tedavi değil, iyi bir alışkanlıktır. Tam kaynaklar sayfanın sonunda.

02 — Yöntem

Üç adımda masaya

Ekran öğretmen, masa oyun alanı. Her oyun aynı üç adımla öğrenilir.

Öğren

Kuralı ve masanın parçalarını oku. Her oyunun Türkçe kuralı, ipuçları ve kısa tarihi var.

Dene

Deneme masasında bir el aç. Acemi düzeyinde ipuçları oynanabilir hamleleri gösterir; kuralı okuyarak değil görerek tanırsın.

Masaya geç

Kendi desteni karıştır, aynı dizilişi masana kur, telefonu başka odaya bırak. Bundan sonrası sen ve deste.

Gereken: 52’lik bir deste, bir masa ve yarım saat. İki deste isteyen oyunlar kuralında belirtilir.

03 — Anatomi

Bir pasiyansın parçaları

Neredeyse her pasiyans aynı birkaç parçadan kurulur. Bu adları bir kez öğrendiğinde, hiç görmediğin bir oyunu da kendi masanda kolayca kurarsın.

Deste

7♥︎

Atık

Temel

K♠︎

Q♦︎

9♣︎

4♥︎

J♠︎

2♦︎

8♣︎

Masa · yedi sütun

Deste

Henüz oyuna girmemiş kartlar. Sırası gelince birer ya da üçer açılır.

Atık

Desteden açılan kartların yığını. Genellikle yalnız en üstteki kart oynanır.

Temel

Kartları renk renk, çoğunlukla As’tan Papaz’a dizdiğin hedef yığınlar. Oyun çoğu zaman temeller dolunca biter.

Masa

Asıl oyunun döndüğü sütunlar. Kartlar burada belli bir kurala göre, örneğin renk değiştirerek azalan sırada dizilir.

Serbest hücre

Tek bir kartı geçici olarak bırakabileceğin boş yer. FreeCell ailesinin anahtarıdır.

Yedek

Kenarda bekleyen ve yalnız en üstü oynanabilen kartlar. Canfield gibi oyunlarda kaderi belirler.

04 — Aileler

Yüzlerce oyun, birkaç aile

Bir aileden bir pasiyansı öğrenen, akrabalarını da kendi masasında açar. Kurallar, ipuçları ve tarihçe için “Nasıl oynanır”a dokun.

Kurma oyunları

Klondike · Yukon · Altına Hücum

Amaç: dört temeli As’tan Papaz’a doldurmak. Sütunlarda kartları renk değiştirerek azalan sırada dizersin; kapalı kartlar üstleri boşaldıkça açılır. Takılınca desteden kart açarsın, boş sütuna yalnız Papaz konur.

Hücre oyunları

FreeCell · Baker’s Game · Seahaven

Amaç: bütün kartları temele çıkarmak. Kartların hepsi açıktır, şans neredeyse yoktur. Kartları tek tek taşır, dört serbest hücreyi ve boş sütunları ara durak olarak kullanırsın.

Örümcekler

Spider · Spiderette · Scorpion

Amaç: Papaz’dan As’a sekiz tam diziyi kaldırmak. Kartı renge bakmadan bir büyüğünün üstüne koyabilirsin, ama yalnız aynı renk diziler birlikte taşınır. Takılınca her sütuna bir kart dağıtılır.

Eşleştirme ve eleme

Piramit · Golf · TriPeaks

Amaç: masayı boşaltmak. Toplamı 13 eden iki açık kartı kaldırırsın: As 1, Vale 11, Kız 12 sayılır; Papaz tek başına gider. Üstü örtülü kart oynanamaz.

Yedekli oyunlar

Canfield · Storehouse

Amaç: temelleri doldurmak. Kenardaki 13 kartlık yedeğin üstü her zaman oynanır ve boş sütunları o doldurur. Temeller ilk açılan karttan başlar; Papaz’dan sonra As gelir.

İki desteliler

Kırk Hırsız · Altmış Hırsız

Amaç: sekiz temeli doldurmak. İki deste, on sütun. Kartlar aynı renkten azalan dizilir ve yalnız tek tek taşınır; deste bir kez geçilir, her hamle önemlidir.

05 — Tarih

Kartın yolculuğu

Pasiyansın hikâyesi oyun kâğıdının hikâyesiyle başlar ve o hikâyenin önemli bir durağı İstanbul’dadır. İlk altı durağın kartları müze koleksiyonlarından, kamu malı görsellerdir; sonrakiler atölyenin desteleri.

14.–15. yy

Memlük Mısır’ında elle boyanmış dört renkli desteler kullanılır: kupa, sikke, kılıç ve polo sopası. En eksiksiz örneklerinden biri Topkapı Sarayı’ndadır.

Memlük destesi · Topkapı Sarayı Müzesi · kamu malı

1370’ler

Kartlar İtalya ve İspanya üzerinden Avrupa’ya girer; İtalyan sarayları için elle boyanmış lüks desteler yapılır.

Visconti-Sforza destesi, 1450 dolayı · kamu malı

Paris Portrait card deck - 1740-1751 - Queen of Hearts

Paris Portrait card deck - 1740-1751 - Jack of Hearts

1788

Pasiyansın bilinen ilk yazılı tarifi bir Alman oyun kitabında çıkar; oyun kuzey Avrupa’da doğmuştur.

Paris portresi, 1740–1751 · kamu malı

First French Empire card deck - 1810 - Jack of Hearts

French Portrait card deck - 1813 - Queen of Hearts

19. yüzyıl

Pasiyans Fransız salonlarının uğraşı olur. Napolyon’un sürgünde pasiyans açtığı anlatılır; bu büyük ölçüde efsanedir.

Fransız desteleri, 1810–1813 · kamu malı

French Portrait card deck - 1850 - Queen of Hearts

French Portrait card deck - 1850 - 10 of Hearts

1874

Lady Adelaide Cadogan’ın Illustrated Games of Patience’ı, İngilizcedeki ilk pasiyans derlemesi sayılır.

Fransız destesi, 1850 · kamu malı

1890’lar

Yukon’daki altına hücum, bugün en çok oynanan pasiyansa adını verir: Klondike.

B.P. Grimaud, Paris, 19. yy sonu · Cooper Hewitt · kamu malı

1949

Morehead ve Mott-Smith yüzlerce pasiyansı tek ciltte toplar; aile kayıt altına girer.

Art Deco · atölye destesi

1978

Paul Alfille, PLATO bilgisayar sisteminde FreeCell’i yazar: bütün kartlar açık, şans en aza iner.

Temele dizi · atölye destesi

1990

Windows 3.0 ile gelen Solitaire, pasiyansı milyonlarca ekrana taşır.

Risograf · atölye destesi

Bugün

Yüzlerce pasiyans biliniyor, çoğu unutulmak üzere. Bu atölye onları yeniden masaya koyuyor.

Atölyenin desteleri

06 — Kültür

Yalnız oynanır, yalnız değildir

Her pasiyans, onu daha önce oynamış kuşakların kurallarını, adlarını ve alışkanlıklarını taşır. Akşam yemeğinden sonra mutfak masasında açılan oyun, trende dizilen kartlar, iki ders arasında bilgisayarda bitirilen el: hepsi aynı geleneğin parçasıdır.

Pek çok evde pasiyans, bir dileğin tutup tutmayacağına bakmak için de açılırdı: oyun çıkarsa dilek de çıkar. Kimi için bir fal, kimi için bir dinlenme, kimi için de zihni toparlamanın yolu.

Sabır

Acele, pasiyansın en büyük düşmanıdır.

Dikkat

Bir hamlenin bedeli çoğu zaman üç hamle sonra ortaya çıkar.

Kabul

Her dağıtım çözülmez. Kaybetmek de oyunun parçasıdır; bir sonraki el hep oradadır.

07 — Masaya

Ekran öğretmen, masa oyun alanı

Amacımız, unutulmuş pasiyansları kurallarıyla ve hikâyeleriyle yeniden öğretilir kılmak; bir desteyle tek başına geçirilen zamanın ne kadar zengin olabileceğini göstermek.

Açık kurallar. Her oyunun Türkçe kuralı, ipuçları ve tarihi; okuyup kendi masana kurman için.

Deneme masası. Üç zorluk düzeyi: acemiye ipuçlu, ustaya yalın. Masaya geçmeden önce bir el dene.

Büyüyen arşiv. Klasiklerden nadir oyunlara, her gün genişleyen bir pasiyans kütüphanesi.

Türk kart oyunları. Masaya arkadaş çağıranlar için Pişti’den Briç’e.

♠︎

{{ t.colGame }}	{{ t.colPlayed }}	{{ t.colWon }}	{{ t.colPct }}	{{ t.colBest }}	{{ t.colScore }}	{{ t.colStreak }}
{{ r.name }}	{{ r.p }}	{{ r.w }}	{{ r.pct }}	{{ r.bt }}	{{ r.bs }}	{{ r.sk }}

{{ gTitle }} · {{ gDiff }}